Sejm
RSS
29.06.2007 | Sejm

Projekt ustawy o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym

1 2

Projekt proponuje zasadę powoływania prezesa i wiceprezesa Trybunału na trzy lata, z możliwością ponownego kandydowania na stanowisko, jeżeli taka będzie wola kolegium sędziowskiego. Brak kadencyjności prezesa i wiceprezesa Trybunału jest nieuzasadniony, jeżeli zważyć na fakt, że skład Trybunału ulega nieustannej zmianie. Po upływie pewnego okresu, znacznej części, a czasem nawet niemal wszystkim, sędziom Trybunału, którzy głosowali za danym kandydatem na prezesa lub wiceprezesa, upływa kadencja. Jednocześnie w skład Trybunału wchodzą w ich miejsce nowi sędziowie, którzy mogą być przez znaczną część swojej kadencji pozbawieni prawa do wyboru na stanowisko prezesa lub wiceprezesa osoby, która ich zdaniem najlepiej będzie w stanie zarządzać pracą Trybunału.

Nowelizacja ma również na celu zwiększenie liczby kandydatów przedstawianych Prezydentowi Rzeczypospolitej, spośród których dokonuje on wyboru prezesa i wiceprezesa Trybunału do 3 osób. Taka zmiana, zachowując zasadę wyboru na każde z tych stanowisk osoby cieszącej się poparciem pozostałych sędziów Trybunału, umożliwia jednocześnie Prezydentowi RP na rzeczywiste korzystanie z jego konstytucyjnej prerogatywy wyboru.

Projekt ustanawia jako zasadę, że Trybunał orzeka w pełnym składzie (pozostawiony jest wyjątek w postaci jednoosobowego wstępnego badania dopuszczalności skargi na podstawie art. 36 ustawy o Trybunale). Rozpoznanie sprawy w pełnym składzie wymaga udziału co najmniej jedenastu sędziów.

Projekt wprowadza termin o charakterze instrukcyjnym, w którym wniosek, pytanie prawne lub skarga konstytucyjna powinny zostać rozpatrzone przez Trybunał Konstytucyjny. Brak takiego terminu w obowiązującym stanie prawnym powoduje nieuzasadnioną zwłokę w rozpoznawaniu niektórych spraw, aczkolwiek inne sprawy w tym czasie podlegają rozpoznaniu.

W imieniu wnioskodawców - poseł Karol Karski

Ustawa
z dnia ................... o zmianie ustawy
o Trybunale Konstytucyjnym

Art. 1.

W ustawie z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. 102, poz. 643 z późn. zm.) wprowadza się następujące zmiany:

  1. art. 15 otrzymuje brzmienie:
    „Art. 15.1. Prezesa i wiceprezesa Trybunału powołuje Prezydent Rzeczypospolitej spośród trzech kandydatów przedstawionych na każde ze stanowisk przez Zgromadzenie Ogólne. Powołanie następuje na okres trzech lat, lecz nie dłuższy niż do końca kadencji sędziego Trybunału.
    2. Kandydatów na stanowisko prezesa lub wiceprezesa Trybunału wybiera Zgromadzenie Ogólne spośród sędziów Trybunału, którzy w głosowaniu tajnym uzyskali kolejno największą liczbę głosów.
    3. Wybór kandydatów na stanowisko prezesa lub wiceprezesa Trybunału powinien być dokonany nie wcześniej niż trzy miesiące i nie później niż jeden miesiąc przed upływem okresu urzędowania prezesa lub wiceprezesa, a w przypadku opróżnienia stanowiska prezesa lub wiceprezesa - w okresie jednego miesiąca.
    4. Obradom Zgromadzenia Ogólnego w części dotyczącej wyboru kandydatów na stanowisko prezesa lub wiceprezesa Trybunału przewodniczy najstarszy wiekiem sędzia Trybunału uczestniczący w Zgromadzeniu Ogólnym.”,
  2. w art. 19 dodaje się ust 3 w brzmieniu:
    „3. Organizacje społeczne mogą przedstawiać Trybunałowi opinie dotyczące rozpoznawanej sprawy, z własnej inicjatywy lub na wniosek sędziego Trybunału.",
  3. art. 25 otrzymuje brzmienie:
    „Art. 25.1. Trybunał orzeka w pełnym składzie.
    2.  Rozpoznanie sprawy w pełnym składzie wymaga udziału co najmniej jedenastu sędziów. Rozprawie przewodniczy prezes lub wiceprezes, a w razie przeszkód w przewodniczeniu przez te osoby - najstarszy wiekiem sędzia
    Trybunału.
    3.  Sędziego sprawozdawcę wyznacza Trybunał, z uwzględnieniem kolejności wpływu spraw.”,
  4. W art. 26 dodaje się ust. la w brzmieniu:
    „la. W rozpoznaniu wniosku o wyłączenie sędziego nie bierze udziału sędzia, którego wniosek ten dotyczy.”,
  5. W art. 29 skreśla się ust 5.
  6. Art. 37 otrzymuje brzmienie:
    „Art. 37.1.Wnioski, pytania prawne i skargi konstytucyjne, co do których nie zachodzą przeszkody formalne, Trybunał kieruje do rozpoznania na rozprawie oraz wyznacza termin rozprawy, z uwzględnieniem kolejności wpływu spraw.
    2. Z zastrzeżeniem art. 43, rozprawa powinna się odbyć nie wcześniej niż trzy miesiące i nie później niż sześć miesięcy od dnia wpłynięcia do Trybunału wniosku, pytania lub skargi konstytucyjnej, co do którego nie zachodzą przeszkody formalne.

Art. 2.

Osoby powołane na stanowiska prezesa i wiceprezesa Trybunału na podstawie przepisów dotychczasowych pełnią te funkcje do zakończenia kadencji sędziego Trybunału, jednak nie dłużej niż 3 lata od dnia wejścia niniejszej ustawy w życie.

Art. 3.

Postępowanie przed Trybunałem w sprawach wszczętych przed wejściem w życie niniejszej ustawy toczy się według przepisów obowiązujących w dniu ich wszczęcia.

Art. 4.

Ustawa w chodzi w życie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Uzasadnienie

Trybunał Konstytucyjny zajmuje wyjątkowo doniosłą pozycję w konstytucyjnym systemie organów państwa, jako podstawowy gwarant zgodności całego systemu prawnego z Konstytucją. Uwzględniając tę rolę Trybunału jako ciała kolegialnego, art. 1 projektu wprowadza zmiany do ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. Projekt ma na celu podniesienie rangi orzecznictwa Trybunału, urealnienie kompetencji Prezydenta Rzeczypospolitej w zakresie trybu powoływania na stanowiska prezesa i wiceprezesa Trybunału, konieczne doprecyzowanie roli Prezesa Trybunału Konstytucyjnego jako primus inter pares oraz wzmocnienie pozycji Trybunału Konstytucyjnego poprzez zapewnienie właściwego trybu postępowania w sprawach rozpatrywanych przez Trybunał, tj. umożliwienie zajęcia we wszystkich sprawach stanowiska przez wszystkich sędziów Trybunału, a także dopuszczenie możliwości przesyłania opinii przez organizacje społeczne.

Konstytucyjnym organem państwa jest Trybunał Konstytucyjny jako ciało kolegialne. O istnieniu funkcji prezesa i wiceprezesa Trybunału Konstytucja RP wspomina jedynie w kontekście prerogatywy Prezydenta Rzeczypospolitej do powoływania na te stanowiska (art. 194 ust. 2 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 21). Osobom pełniącym te funkcje Konstytucja nie przypisuje natomiast żadnych własnych kompetencji.

Powyższy stan konstytucyjny każe przyjąć, iż ustawowa regulacja pozycji Prezesa Trybunału Konstytucyjnego (odpowiednio także Wiceprezesa) powinna ujmować tę funkcję jako służebną wobec Trybunału i jego sędziów, mającą w istocie charakter administracyjny, a nie polityczny, a piastun tej funkcji - powinien określony być jako primus inter pares wśród sędziów Trybunału, powoływany na podstawie poparcia członków kolegium sędziowskiego. Poparciem dla tych okoliczności jest pogląd wyrażony w doktrynie, iż przejawem odpolitycznienia roli Prezesa jest tryb jego powoływania poprzez pozbawienie Sejmu możliwości podejmowania takiej decyzji. „Wiąże on osobę Prezesa przede wszystkim z samym Trybunałem, co łączy się m.in. z obowiązkiem zachowania lojalności wobec instytucji oraz neutralności i powściągliwości politycznej" (tak: L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne, Warszawa 2003, s. 378).

W tym świetle, niezasadne jest związanie okresu pełnienia funkcji prezesa Trybunału Konstytucyjnego, mającej jak powiedziano wyżej charakter administracyjno-usługowy, z kadencją sędziego Trybunału jako członka organu władzy sądowniczej. Skoro kadencja sędziego trwa 9 lat możliwa jest sytuacja, w której ta sama osoba pełni funkcję prezesa Trybunału nieprzerwanie przez 9 lat, nie poddając się w tym czasie jakiejkolwiek weryfikacji przez kolegium sędziowskie, wobec którego z założenia powinna pełnić funkcję służebną. Zauważyć należy przy tym, że w aktualnym stanie prawnym nie przewidziano trybu odwołania prezesa Trybunału, choćby ze względu na utratę zaufania pozostałych sędziów, „(...) co jest niezrozumiałe w świetle podkreślanego w nauce obowiązku lojalności spoczywającego na Prezesie względem Trybunału” (por. L. Garlicki, op. cit, s. 378).

Z tych względów projekt w art. 15 ust. 1 proponuje zasadę powoływania prezesa Trybunału na trzy lata, z możliwością ponownego kandydowania na stanowisko, jeżeli taka będzie wola kolegium sędziowskiego. Brak kadencyjności Prezesa i Wiceprezesa Trybunału jest tym bardziej nieuzasadniony, jeżeli zważyć na fakt, że skład Trybunału ulega nieustannej zmianie. Po upływie pewnego okresu, znacznej części, a czasem nawet niemal wszystkim, sędziom Trybunału, którzy głosowali za danym kandydatem na Prezesa lub Wiceprezesa, upływa kadencja. Jednocześnie w skład Trybunału wchodzą w ich miejsce nowi sędziowie, którzy mogą być przez znaczną część swojej kadencji pozbawieni prawa do wyboru na stanowisko Prezesa lub Wiceprezesa osoby, która ich zdaniem najlepiej będzie w stanie zarządzać pracą Trybunału.

Nowelizacja artykułu 15 ust. 1 ma również na celu zwiększenie liczby kandydatów przedstawianych Prezydentowi Rzeczypospolitej, spośród których dokonuje on wyboru Prezesa i Wiceprezesa Trybunału. Przepis art. 194 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, że „Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego powołuje Prezydent Rzeczypospolitej spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego”. Przepis ten, przyznając kompetencję Prezydentowi do wskazania osoby pełniącej funkcję Prezesa lub Wiceprezesa Trybunału, miał w swoim zamierzeniu spowodować, aby pracami Trybunału kierowała zarówno osoba ciesząca się zaufaniem pozostałych sędziów (stąd też Prezydent związany jest wskazaniem Zgromadzenia Ogólnego), jak i zaufaniem głowy państwa. W związku z tym należy uznać, że aktualne brzmienie artykułu 15 ustawy o Trybunale, który zawęża liczbę przedstawianych kandydatów do dwóch, a więc najniższej możliwej liczby kandydatów, która byłaby zgodna z Konstytucją, utrudnia w znaczący sposób Prezydentowi dokonanie wyboru osoby dającej odpowiednią rękojmię sprawowania tych funkcji. Ograniczenie grona kandydatów do dwóch powoduje także, że znacznie ułatwione jest swoiste wymuszenie na Prezydencie RP dokonania określonego wyboru. Tego rodzaju zmuszanie głowy państwa pozbawia go de facto prerogatywy konstytucyjnej do dokonania realnego wyboru spośród kandydatów.

Z powyższych względów, za zasadne należy uznać rozszerzenie grona kandydatów na stanowisko Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego do 3 osób. Taka zmiana, zachowując zasadę wyboru na każde z tych stanowisk osoby cieszącej się poparciem pozostałych sędziów Trybunału, umożliwia jednocześnie Prezydentowi RP na rzeczywiste korzystanie z jego konstytucyjnej prerogatywy wyboru.

Art. 15 ust. 2 dokonuje powtórzenie dotychczasowego brzmienia art. 15 ust. 2 zdanie pierwsze.
Art. 15 ust. 3 modyfikuje brzmienie obowiązującego art. 15 ust. 2 infine w ten sposób, że precyzuje termin dokonania wyboru na w/w stanowiska: obecne brzmienie przepisu mówi wyłącznie o tym, że wybór ten powinien zostać nie później niż 3 miesiące przed upływem kadencji, a więc zgodne z literą ustawy byłoby dokonanie takiego wyboru znacznie wcześniej. Projekt wychodzi z założenia, że akt wyboru powinien nastąpić w ostatnim okresie urzędowania osoby sprawującej funkcję i ustanawia zasadę, że wyboru dokonuje się nie wcześniej niż na 3 miesiące i nie później niż na 1 miesiąc przed upływem kadencji.

Art. 15 ust. 4 projektu powtarza brzmienie obowiązującego art. 15 ust. 3.

Projektowany art. 19 ust. 3 ustawy ma na celu wprowadzenie ustawowej podstawy do uwzględniania w toku postępowania opinii składanych przez podmioty nie będące, co prawda, uczestnikami postępowania, lecz zainteresowanymi przedstawianiem argumentacji, która mogłaby pomóc Trybunałowi w wyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności w danej sprawie, co stanowi jego obowiązek, zgodnie z art. 19 ust. 2. Podzielić należy więc pogląd wyrażony przez Trybunał w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 stycznia 2006 r. (sygn. SK 30/05), że „Potrzeba wszechstronnego zbadania istotnych okoliczności sprawy rozpoznawanej przez Trybunał Konstytucyjny może uzasadniać wystąpienie Prezesa Trybunału do organizacji społecznych na podstawie § 11 ust. 2 regulaminu TK. Udział takich organizacji w postępowaniu przed Trybunałem - w charakterze, który można określić mianem amicus curiae - sprzyja dialogowi, jawności i komunikacji społecznej w rozstrzyganiu sporów konstytucyjnych. Organizacja społeczna nie ma wówczas praw i obowiązków, jakie prawo wiąże z pozycją uczestnika postępowania (por. art. 52 ust. 1 ustawy o TK). Jej rola ogranicza się do wypowiedzenia poglądu w sprawie, co jest związane z wiadomościami uzyskanymi w toku wykonywania działalności statutowej". Podzielając istotę tego poglądu stwierdzić jednocześnie należy potrzebę odpowiedniego ustawowego umocowania takiej praktyki, uznając, że regulamin Trybunału Konstytucyjnego ma charakter jedynie wewnętrzny. Zauważyć też trzeba, że uzyskanie opinii od organizacji społecznej nie powinno być ograniczone wyłącznie do działania zainicjowanego przez Prezesa Trybunału Konstytucyjnego. Jako w pełni uzasadnione przebiegiem postępowania przed Trybunałem uznać należy zarówno występowanie o opinie przez poszczególnych sędziów Trybunału, jak i możliwość przedkładania takich opinii przez organizacje społeczne z własnej inicjatywy. Tylko bowiem przy tak szerokim ujęciu tej instytucji rzeczywiście dojdzie do realizacji postulowanej przywoływanym wyrokiem zasady dialogu, jawności i komunikacji społecznej.

1 2

Konrad Szymański: Unii Energetycznej już nie ma

Przyjęte w piątek konkluzje Rady w sprawie unii energetycznej nie zawierają żadnego z pierwotnych polskich postulatów w zakresie bezpieczeństwa dostaw. Wśród 9